Ο Έλον Μασκ, ο άνθρωπος που έχει ήδη μετατρέψει τα αυτοκίνητα σε υπολογιστές, τους δορυφόρους σε συνδρομή και το Twitter σε X αποφάσισε να βάλει χέρι και στην ίδια την Ιστορία. Το νέο του δημιούργημα,το Grokipedia, μια εναλλακτική “ανεξάρτητη” εκδοχή της Wikipedia, φιλοδοξεί να “αποκαταστήσει την αλήθεια” με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και το άγγιγμα του ίδιου.
Είναι χαρακτηριστικό πως δηλώνει για τη Wikipedia ότι έχει “πολιτική προκατάληψη”, πως το κατεστημένο των fact-checkers καταπνίγει την ελευθερία της πληροφορίας και πως ήρθε η ώρα η αλήθεια να περάσει στα χέρια του λαού μέσω φυσικά μιας πλατφόρμας που ανήκει σ’ εκείνον. Οραματίζεται μια εγκυκλοπαίδεια που γράφεται από την τεχνητή νοημοσύνη, ενημερώνεται σε πραγματικό χρόνο και δεν υπόκειται σε “λογοκρισία”. Η ιδέα ακούγεται σχεδόν επαναστατική μέχρι να συνειδητοποιήσεις ποιος κρατάει το πληκτρολόγιο.
Το Grok, το chatbot του X ήδη προσφέρει “πληροφορίες” με χιούμορ και “ανεξαρτησία σκέψης”. Ο ίδιος ο Μασκ το διαφημίζει ως το πιο “ειλικρινές” AI project, δηλαδή το μόνο που δε φοβάται να πει “την αλήθεια”. Στην πράξη το Grokipedia κινδυνεύει να γίνει το καθρέφτισμα της προσωπικής αφήγησης του ίδιου του Μασκ: ένας χώρος όπου τα γεγονότα θα ερμηνεύονται με βάση το τι θεωρεί ο ίδιος “ορθολογικό” και “ανεξάρτητο”. Μόνο που η “ανεξαρτησία” του Μασκ μοιάζει όλο και περισσότερο με μονοπώλιο της ερμηνείας.
Η Wikipedia μπορεί να είναι ατελής, αλλά είναι συλλογική. Εκατομμύρια εθελοντές σε όλο τον κόσμο διορθώνουν, επικαιροποιούν, διασταυρώνουν. Υπάρχει σύγκρουση, διάλογος, διαφωνία. Αυτή είναι η ουσία της γνώσης: ένα διαρκές πεδίο διαπραγμάτευσης. Το Grokipedia υπόσχεται κάτι “καθαρότερο”: μια ενιαία, αντικειμενική, “μη προκατειλημμένη” εκδοχή της αλήθειας κι εδώ αρχίζει το πρόβλημα, γιατί η αλήθεια χωρίς αντίλογο είναι απλώς προπαγάνδα με καλύτερο design.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη αποδείξει ότι μαθαίνει από τα δεδομένα που της δίνουμε κι όταν αυτά τα δεδομένα είναι διαποτισμένα από πολιτικές ή ιδεολογικές θέσεις, το αποτέλεσμα είναι μια μηχανή που δεν αναπαράγει μόνο γνώσεις, αλλά και προκαταλήψεις. Η διαφορά με το Grokipedia είναι ότι τώρα η προκατάληψη έχει brand name και corporate funding. Αν η Wikipedia είναι ένα δημοκρατικό πείραμα, το Grokipedia είναι ένα επιχειρηματικό αφήγημα μεταμφιεσμένο σε γνώση.
Ο Μασκ ξέρει κάτι που πολλοί αγνοούν: η πληροφορία είναι εξουσία. Όποιος ελέγχει το ρεύμα των δεδομένων, ελέγχει και το ρεύμα της σκέψης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος αγόρασε το Twitter για να “προστατεύσει την ελευθερία του λόγου” και κατέληξε να απολύει δημοσιογράφους και να επαναφέρει λογαριασμούς που είχαν αποκλειστεί για ρητορική μίσους. Κάθε του κίνηση μοιάζει με επίθεση στο ίδιο το δικαίωμα του κοινού να ξεχωρίζει την πληροφορία από την παραπληροφόρηση και το Grokipedia θα είναι το πιο επικίνδυνο βήμα αυτής της πορείας.
Η ειρωνεία είναι πως ο Μασκ που μιλά για “ελευθερία της γνώσης” είναι ο ίδιος που φτιάχνει ένα περιβάλλον όπου η γνώση φιλτράρεται από τη δική του νοημοσύνη ανθρώπινη και τεχνητή. Η Grok δεν είναι απλώς ένα εργαλείο πληροφόρησης, αλλά ένα εργαλείο αφήγησης κι όποιος ελέγχει την αφήγηση, ελέγχει το παρόν και ξαναγράφει το παρελθόν.
Αυτό που κάνει η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι να αντικαθιστά την ανθρώπινη σκέψη, αλλά να την μιμείται κι όταν η μίμηση προγραμματίζεται από έναν άνθρωπο που βλέπει τον εαυτό του ως Μεσσία της τεχνολογίας το αποτέλεσμα δεν είναι ουδέτερο. Είναι μια νέα μορφή θεοκρατίας με θεό την “αντικειμενική” λογική και ιερό βιβλίο το dataset.
Καλό είναι να θυμόμαστε πως δεν υπάρχει αλήθεια χωρίς αμφιβολία, ούτε αντικειμενικότητα χωρίς συλλογικότητα. Όταν μια μηχανή σου λέει “εμπιστεύσου με, εγώ ξέρω καλύτερα”, τότε το μόνο σίγουρο είναι ότι κάποιος σε χειραγωγεί ακόμα κι αν αυτός είναι ένας αλγόριθμος.
Η εποχή μας έχει ανάγκη από περισσότερη σκέψη, από περισσότερο διάλογο, όχι από ένα chatbot που “ξέρει” ήδη όλες τις απαντήσεις. Ο Μασκ μπορεί να είναι το πιο λαμπρό μυαλό της επιχειρηματικής τεχνολογίας, αλλά κάθε φορά που προσπαθεί να “σώσει” την ανθρωπότητα κάτι μας αφαιρεί: το δικαίωμα να σκεφτόμαστε ελεύθερα, να αμφιβάλλουμε, να διαφωνούμε.
Το Grokipedia δεν είναι απλώς μια εναλλακτική εγκυκλοπαίδεια. Είναι το σύμπτωμα μιας εποχής που έχει κουραστεί από την πολυπλοκότητα και αναζητά απλές απαντήσεις. Μιας κοινωνίας που προτιμά την αίσθηση της βεβαιότητας από τη δυσφορία της αμφιβολίας κι όμως η δημοκρατία της γνώσης χρειάζεται πολυφωνία. Η ιστορία γράφεται με αίμα και ιδέες. Σήμερα ξαναγράφεται με αλγορίθμους και “datasets”. Το Grokipedia δεν είναι το τέλος της Wikipedia και το πιο επικίνδυνο δεν είναι ότι ένας δισεκατομμυριούχος γράφει ξανά την ιστορία, αλλά ότι εμείς του δίνουμε το πληκτρολόγιο.
